روشهای درمان سکته مغزی شامل دو بخش درمان فوری در روزهای ابتدایی سکته مغزی و درمان طولانی مدت با راهکارهای توانبخشی است. سکته مغزی یکی از علل اصلی مرگ و میر و ناتوانی در سراسر جهان است و درمان آن را به یک حوزه مهم مراقبت های پزشکی تبدیل می کند. سکته مغزی چه به دلیل مسدود شدن رگ خونی (سکته مغزی ایسکمیک) یا خونریزی در مغز (سکته هموراژیک) باشد، نیازمند توجه فوری برای به حداقل رساندن آسیب است.
سکته مغزی زمانی اتفاق می افتد که خون رسانی به بخشی از مغز قطع یا کاهش می یابد و بافت مغز از اکسیژن و مواد مغذی محروم می شود. این منجر به مرگ سلول های مغز در عرض چند دقیقه می شود. سکته مغزی می تواند پیامدهای تغییر دهنده زندگی داشته باشد، از جمله فلج اندام ها، اختلال گفتار و مشکلات حافظه. شناخت علل زمینه ای اولین گام در انتخاب بهترین روشهای درمان سکته مغزی و پیشگیری موثر است.
کاردرمانی سکته مغزی در منزل و فیزیوتراپی سکته مغزی در منزل از موثرترین راهکارها در بهبود شرایط بیماران پس از سکته مغزی هستند.
انواع سکته مغزی
سکته مغزی ایسکمیک
این شایع ترین نوع سکته مغزی است که حدود ۸۷ درصد از کل موارد را شامل می شود. این زمانی اتفاق می افتد که یک لخته خون یا انسداد دیگر رگ خونی منتهی به مغز را مسدود کند. علل شایع عبارتند از آترواسکلروز (تنگ شدن شریان ها) و آمبولی (تشکیل لخته در سایر قسمت های بدن، مانند قلب).
سکته هموراژیک
سکته هموراژیک زمانی رخ می دهد که یک رگ خونی در مغز می ترکد و منجر به خونریزی در داخل یا اطراف مغز می شود. این نوع اغلب با فشار خون بالا، آنوریسم یا ضربه به سر مرتبط است. فشار ناشی از نشت خون می تواند به بافت مغز آسیب برساند و خطر ناتوانی طولانی مدت را افزایش دهد.
حمله ایسکمیک گذرا (TIA)
گاهی اوقات به عنوان “سکته کوچک” نامیده می شود، TIA یک انسداد موقت جریان خون به مغز است که در عرض چند دقیقه یا چند ساعت برطرف می شود. در حالی که آسیب دائمی ایجاد نمی کند، TIA یک علامت هشدار دهنده از یک سکته مغزی بالقوه در مقیاس کامل در آینده است.
رایج ترین علائم سکته مغزی عبارتند از :
- افتادگی صورت: ممکن است یک طرف صورت افتاده یا بی حس شود.
- ضعف بازو: ممکن است فرد نتواند یک یا هر دو بازو را به طور یکنواخت بلند کند.
- دشواری گفتار: گفتار نامفهوم یا آشفته یک علامت هشدار دهنده کلیدی است.
- گیجی ناگهانی یا مشکل در درک گفتار
- از دست دادن بینایی در یک یا هر دو چشم
- سردردهای شدید بدون علت شناخته شده
- مشکل در راه رفتن، سرگیجه یا از دست دادن تعادل
روشهای درمان سکته مغزی
اولین ساعتها پس از شروع سکته مغزی که اغلب «زمان طلایی» نامیده می شود، برای درمان بسیار مهم است. در این مدت، شانس به حداقل رساندن آسیب مغزی و بهبودی بالاترین میزان است. تشخیص و مداخله سریع می تواند به طور قابل توجهی نتیجه را تغییر دهد.
مداخلات پزشکی اورژانسی
پس از رسیدن امدادگران اورژانس، آنها اولویت بندی می کنند:
تثبیت علائم حیاتی مانند فشار خون و ضربان قلب.
تجویز اکسیژن برای اطمینان از دریافت اکسیژن کافی به مغز.
انتقال بیمار به بیمارستان دارای بخش تخصصی سکته مغزی.
تست های تصویربرداری مانند اسکن سی تی یا ام آر آی به تعیین نوع سکته مغزی کمک می کند و تصمیمات درمانی بعدی را راهنمایی می کند.
داروها
- داروهای لخته شکن
- داروهایی برای کاهش فشار خون، کاهش خطر خونریزی بیشتر.
- داروهای ضد تشنج برای جلوگیری از تشنج که پس از سکته های خونریزی دهنده رایج است.
روش های جراحی
در موارد شدید سکته هموراژیک، ممکن است جراحی برای توقف خونریزی و کاهش فشار لازم باشد. روشهای رایج عبارتند از:
برش آنوریسم: یک گیره فلزی در پایه آنوریسم برای جلوگیری از خونریزی بیشتر قرار می گیرد.
کویلینگ (امبولیزاسیون اندوواسکولار): یک گزینه کمتر تهاجمی، کویلینگ شامل قرار دادن یک کاتتر در رگ خونی برای رسوب سیم پیچ هایی است که آنوریسم را مسدود می کند.
کرانیوتومی: این شامل برداشتن بخشی از جمجمه برای کاهش فشار و امکان دسترسی به رگ های خونی آسیب دیده و ترمیم آن به جراح است.
درمان های توانبخشی سکته مغزی
پس از درمان اولیه، بیماران سکته مغزی اغلب نیاز به توانبخشی طولانی مدت برای بازیابی توانایی های از دست رفته دارند. این فرآیند برای فرد طراحی شده است و بر بازیابی مهارت های حرکتی، عملکرد شناختی و ارتباطات تمرکز دارد.
بهبودی پس از سکته مغزی یک فرآیند طولانی مدت است که شامل مداخلات پزشکی و درمانی است که همه در روشهای درمان سکته مغزی قرار می گیرند. هدف به حداکثر رساندن استقلال و بهبود کیفیت زندگی است. درمان های مختلف جنبه های مختلف بهبودی را هدف قرار می دهند:
فیزیوتراپی پس از سکته مغزی
فیزیوتراپی بر بازسازی قدرت و هماهنگی تمرکز دارد که اغلب پس از سکته مغزی مختل می شود. ورزش به بیماران کمک می کند تا تحرک خود را بازیابند، تعادل را بهبود بخشند و از آتروفی عضلانی جلوگیری کنند.
کاردرمانی پس از سکته مغزی
کاردرمانی یک روش درمانی است که به بیماران کمک میکند تا مهارتهای از دست رفته خود را بازیابند و بتوانند فعالیتهای روزمره خود را به طور مستقل انجام دهند. در مورد بیماران سکته مغزی، کاردرمانی به بهبود موارد زیر کمک میکند:
- حرکات دست و پا: تمرینات خاص برای افزایش دامنه حرکتی، قدرت عضلات و هماهنگی دست و پا.
- تعادل و راه رفتن: تمریناتی برای بهبود تعادل و توانایی راه رفتن بدون کمک.
- مهارتهای روزمره: آموزش مجدد بیمار برای انجام فعالیتهای روزمره مانند لباس پوشیدن، غذا خوردن، حمام کردن و…
- شناخت و حافظه: تمریناتی برای بهبود توجه، تمرکز، حافظه و توانایی حل مسئله.
- مهارتهای اجتماعی: کمک به بیمار برای بهبود تعاملات اجتماعی و بازگشت به زندگی روزمره.
گفتار درمانی پس از سکته مغزی
گفتاردرمانگران با بازماندگان سکته مغزی که در صحبت کردن، درک زبان یا بلع مشکل دارند کار می کنند.
سوالات متداول
۱٫ موثرترین روشهای درمان برای سکته مغزی ایسکمیک چیست؟
ترومبولیز با فعال کننده پلاسمینوژن بافتی (tPA) زمانی که در عرض ۴٫۵ ساعت پس از شروع علائم تجویز شود بسیار موثر است. ترومبکتومی مکانیکی گزینه دیگری برای لخته های بزرگتر است.
۲٫ درمان های توانبخشی چه مدت پس از سکته مغزی می تواند آغاز شود؟
توانبخشی معمولاً در عرض ۲۴-۴۸ ساعت پس از تثبیت شروع می شود. درمان اولیه به حداکثر رساندن نتایج بهبودی کمک می کند.