افزایش تعادل در پارکینسون

افزایش تعادل در پارکینسون با انجام مستمر کاردرمانی مستمر تعادلی در منزل یا مرکز کاردرمانی قابل دستیابی است. 

 

افزایش تعادل در بیماری پارکینسون

بیماری پارکینسون یک اختلال عصبی پیشرونده است که به دلیل کاهش تولید دوپامین در مغز ایجاد میشود. در حالی که علائمی مانند لرزش و کندی حرکت بیشتر شناخته شده اند، **اختلال در تعادل** یکی از چالش برانگیزترین و ناتوان کننده ترین جنبه های این بیماری است. از دست دادن تعادل و زمین خوردن میتواند منجر به شکستگی استخوانها، کاهش اعتماد به نفس و انزوا شود. اما خبر امیدوارکننده این است که با رویکردی فعال و  چند تخصصی، میتوان تعادل را بهبود بخشید و کیفیت زندگی را به میزان قابل توجهی افزایش داد. این مقاله به بررسی عوامل مؤثر بر تعادل و ارائه راهکارهای عملی برای افزایش تعادل در پارکینسون  میپردازد.

 

 تعادل در پارکینسون مختل میشود؟

درک علل زیربنایی، اولین قدم برای مقابله با آن است. برای افزایش تعادل در پارکینسون ابتدا باید دلایل را شناخت . مشکلات تعادل در پارکینسون ناشی از ترکیبی از عوامل است:

۱٫ **برادی کینزی (Bradykinesia):** کندی حرکت، باعث میشود واکنشهای سریع و خودکار برای تصحیح وضعیت بدن به کندی انجام شود.

۲٫ **سفتی (Rigidity):** سفتی عضلات، به ویژه در تنه و لگن، انعطاف پذیری لازم برای حفظ تعادل را کاهش میدهد.

۳٫ **اختلال در راستای قامت (Postural Instability):** افراد مبتلا اغلب قامتی خمیده دارند که مرکز ثقل آنها را به جلو منتقل میکند و آنها را مستعد افتادن به عقب یا جلو میکند.

۴٫ **کاهش رفلکس‌های وضعیتی (Postural Reflexes):** این رفلکس‌های خودکار که به ما کمک میکنند هنگام لغزش یا تکان ناگهانی تعادل خود را حفظ کنیم، در پارکینسون به شدت آسیب می‌بینند.

۵٫ **Freezing of Gait (یخ زدن در راه رفتن):** توقف ناگهانی و مختصر در حین راه رفتن، اغلب در فضاهای تنگ یا هنگام چرخش، که غالبا منجر به از دست دادن تعادل میشود.

۶٫ **اختلالات حسی:** ممکن است درک موقعیت مفاصل و بدن در فضا (حس عمقی) مختل شود.

 

یک برنامه جامع برای افزایش تعادل در پارکینسون

 

هیچ راه‌حل واحدی برای افزایش تعادل در پارکینسون  وجود ندارد. موثرترین راه کار ، ترکیبی از روشهای زیر است:

**۲.۱. فیزیوتراپی و کاردرمانی (پایه و اساس بهبود)**

یک کاردرمانگر متخصص در پارکینسون میتواند برنامه‌های کاملاً شخصی سازی شده طراحی کند. تکنیکهای رایج شامل:

* **تمرینات تقویتی:** تمرکز بر عضلات مانند شکم، کمر و لگن، و همچنین عضلات پاها. عضلات قوی یک پایه محکم برای بدن ایجاد میکنند.

* **تمرینات دامنه حرکتی (ROM):** برای مبارزه با سفتی و حفظ انعطاف پذیری در مفاصل.

* **تمرینات تعادلی ایستا و پویا:**

* **ایستا:** ایستادن روی یک پا (با نگهداشتن یک صندلی برای حمایت)، ایستادن با پاهای نزدیک به هم.

* **پویا:** راه رفتن روی خط مستقیم، راه رفتن پاشنه-پنجه، تمرین تغییر جهت و چرخش.

* **تمرینات گام برداری (Gait Training):** کار بر روی طول گام، سرعت و هماهنگی  نوسان دستها

* **استراتژیهای غلبه بر یخ زدگی حین راه رفتن :**

* **استفاده از نشانه‌های دیداری (Visual Cues):** قرار دادن یک شیء روی زمین (مثل یک چوب) برای قدم گذاشتن از روی آن، راه رفتن روی کاشی‌های با الگوی خاص.

* **استفاده از نشانه‌های شنیداری (Auditory Cues):** راه رفتن با ریتم یک مترونوم یا موسیقی.

* **تکنیکهای ذهنی:** فکر کردن به “بلند کردن پاها” یا “گامهای بلند”.

* **آموزش الگوی راستای قامت:** یادگیری راه رفتن بدون قوز کردن.

 

**۲.۲. ورزشهای تخصصی**

برخی ورزشها به طور خاص برای بهبود افزایش در پارکینسون مفید هستند:

* **تای چی (Tai Chi):** این هنر رزمی چینی که بر حرکات آرام، کنترل شده و انتقال وزن تأکید دارد، به طور علمی ثابت کرده که تعادل، انعطاف پذیری و قدرت را در افراد مبتلا به پارکینسون  بهبود می‌بخشد.

* **یوگا:** یوگا میتواند انعطاف پذیری، قدرت مرکزی و تعادل را افزایش دهد. بسیار مهم است که تحت نظر یک مربی مجرب و با تجربه در کار با افراد دارای محدودیت انجام شود.

* **پیلاتس:** بر تقویت عضلات مرکزی (Core) تمرکز دارد که برای تعادل حیاتی هستند.

* **رقص (به ویژه تانگو Argentinian):** رقص هماهنگی، تعادل، چرخش و پاسخ به نشانه‌های خارجی  است که همه برای پارکینسون عالی هستند.

 

**۲.۳. مدیریت دارویی**

مصرف منظم و به موقع داروهای تجویز شده توسط نورولوژیست شما **حیاتی** است و در افزایش تعادل در پارکینسون نقش بسزایی دارد. تعادل شما در ساعاتی که دارو اثر می کند بسیار بهتر از ساعاتی است که دارو بی اثر خواهد بود. با پزشک خود در مورد زمانبندی داروها و تاثیر آن بر تعادل خود صحبت کنید. ممکن است نیاز به تنظیم  رژیم دارویی برای افزایش تعادل در پارکینسون باشد.

 

**۲.۴. انطباقات محیطی و ایمنی خانه**

پیشگیری از زمین خوردن  به اندازه افزایش تعادل در پارکینسون مهم است. با انجام انطباقات محیطی از میزان زمین خوردن بیماران کاسته می شود.

* **حذف خطرات:** فرش های لغزنده را بردارید یا از پادری های ضد لغزش استفاده کنید. سیم‌های برق را از مسیر رفت و آمد جمع کنید.

* **نورپردازی مناسب:** تمام مسیرها، به ویژه راهروها و راه پله ها، باید به خوبی روشن باشند.

* **نصب دستگیره و نرده:** در حمام، کنار توالت و در دو طرف راه‌پله‌ها حتماً نرده و دستگیره نصب کنید.

* **استفاده از وسایل کمکی:** از عصا یا واکر استفاده کنید. **واکرهای چرخدار مخصوص پارکینسون که دارای ترمز و سبد برای قرار دادن وزن هستند (Rollator)** می‌توانند بسیار مفید باشند، چرا که از خم شدن به جلو جلوگیری کرده و حین راه رفتن حمایت ایجاد میکنند. استفاده از واکر نشانه ضعف نیست، بلکه یک ابزار هوشمند برای حفظ استقلال و ایمنی است.

* **کفش مناسب:** از کفشهای محکم، بسته و با کف ضد لغزش استفاده کنید. از پوشیدن صندل یا جوراب روی سطح سرامیک خودداری کنید.

 

 ده تمرین عملی و ایمن برای افزایش تعادل در پارکینسون

در زیر چند نمونه تمرین برای افزایش تعادل در پارکینسون ارائه می شود ؛

۱٫ **ایستادن روی یک پا:** پشت یک صندلی محکم بایستید و با دستان خود پشتی آن را بگیرید. به آرامی یک پا را از زمین بلند کنید و ۱۰-۱۵ ثانیه نگه دارید. تکرار با پای دیگر.

۲٫ **انتقال وزن:** پشت صندلی بایستید. وزن خود را به آرامی به روی پاشنهها و سپس پنجههای پا منتقل کنید. سپس وزن را از چپ به راست منتقل کنید.

۳. **پاشنه-پنجه راه رفتن:** در یک راهرو، به آرامی پاشنه یک پا را دقیقاً جلوی پنجه پای دیگر قرار دهید و راه بروید (مثل راه رفتن روی طناب ).

۴٫ **چرخش کمر در حالت نشسته:** روی یک صندلی صاف بنشینید. به آرامی سر و شانهها را به یک طرف بچرخانید و ۱۰ ثانیه نگه دارید. به مرکز بازگردید و در سمت دیگر تکرار کنید.

۵٫ **پل زدن:** به پشت دراز بکشید، زانوها خم شده و کف پاها روی زمین. به آرامی باسن خود را از زمین بلند کنید تا بدن شما از شانه ها تا زانوها در یک خط مستقیم قرار گیرد. چند ثانیه نگه دارید و پایین بیاورید.

۶٫ **قدم زدن جانبازی:** پشت یک صندلی بایستید. به آرامی یک پا را به طرفین بلند کرده و یک قدم به پهلو بردارید. سپس پای دیگر را به آن برسانید. این کار را در جهت مخالف تکرار کنید.

۷٫ **نشستن و برخاستن از صندلی:** بدون استفاده از دستها، از روی یک صندلی محکم بلند شوید و بنشینید. این کار قدرت پاها و مرکز بدن را افزایش میدهد.

۸٫ **خم شدن به عقب (ایستاده یا نشسته):** برای مبارزه با حالت خمیده، دستان خود را پشت کمر قفل کنید و به آرامی شانهها را به عقب بکشید و قفسه سینه را باز کنید.

۹٫ **تمرین چرخش:** به صورت ایستاده، به آرامی و با کنترل کامل ۱۸۰ درجه یا ۳۶۰ درجه بچرخید. ابتدا با قدم‌های کوچک و استفاده از صندلی به عنوان تکیه گاه.

۱۰. **تنفس دیافراگمی:** یک دست را روی سینه و دست دیگر را روی شکم قرار دهید. به آرامی از طریق بینی نفس بکشید و احساس کنید شکم شما باد میشود. سپس به آرامی از طریق دهان نفس خود را بیرون دهید. این کار به آرامش و کنترل مرکز بدن کمک میکند.

 

 هشدارهای مهم هنگام کاردرمانی برای افزایش تعادل در پارکینسون

اگر هر یک از موارد زیر را مشاهده کردید با احتیاط بیشتری در حین توانبخشی برای افزایش تعادل در پارکینسون رفتار کنید :

* **هرگز ورزش نکنید اگر:** احساس نا امنی و عدم تعادل زیادی دارید، داروهای شما در حالت “بی اثر بودن” است، یا محیط ناامن است.

* **همیشه از یک تکیه استفاده کنید:** یک صندلی محکم، میز یا دیوار را در دسترس داشته باشید تا در صورت از دست دادن تعادل از آن بگیرید.

* **به بدن خود گوش دهید:** درد را نادیده نگیرید. ورزش باید چالش برانگیز باشد اما دردناک نباشد.

* **ثبات قدم داشته باشید:** تمرین منظم و روزانه (حتی برای ۱۰-۱۵ دقیقه) بسیار موثرتر از یک جلسه طولانی و هفتگی است.

* **با یک تیم حرفهای کار کنید:** نورولوژیست، فیزیوتراپیست و کاردرمانگر شما شرکای ضروری در این سفر هستند.

 

جمع بندی نهایی

اگرچه بیماری پارکینسون چالشهای تعادلی را به همراه میآورد، اما این جمله به معنای تسلیم شدن نیست. با ترکیبی از **درمان دارویی بهینه، فیزیوتراپی تخصصی، ورزشهای هدفمند و ایجاد یک محیط ایمن**، میتوانید به طور فعالانه تعادل، اعتماد به نفس و استقلال خود را بهبود ببخشید. کلید موفقیت، **پایداری و نگرش مثبت** است. هر قدم کوچک، یک پیروزی بزرگ به سمت زندگی ایمن‌تر و با کیفیت تر محسوب میشود.