فیزیوتراپی بعد از شکستگی ران در سالمندان بسیار رایج و ضروری است ، هدف اصلی راه اندازی هر چه سریعتر بیمار و سالمند است.
ارگوتراپیست رضا مقتدائی
فیزیوتراپی پس از شکستگی ران
شکستگی استخوان ران (فمور) یکی از جدی ترین و چالش برانگیزترین آسیبهای ارتوپدی محسوب میشود که بهبودی کامل آن نیازمند برنامهریزی دقیق و پیگیری مستمر فیزیوتراپی است. این مقاله به بررسی جامع فرآیند فیزیوتراپی پس از شکستگی ران میپردازد و مراحل مختلف بهبودی، تمرینات تخصصی و چالشهای پیش رو را بررسی میکند.
آناتومی شکستگی ران
استخوان ران قویترین و طویل ترین استخوان بدن است که شکستگی آن بسته به محل آسیب به سه دسته اصلی تقسیم میشود:
۱٫ شکستگی گردن ران (نزدیک به مفصل هیپ)
۲٫ شکستگی تنه استخوان ران
۳٫ شکستگی ناحیه دیستال ران (نزدیک به زانو)
هر یک از این انواع شکستگیها پروتکل درمانی و فیزیوتراپی خاص خود را نیاز دارد.
اهداف فیزیوتراپی پس از شکستگی ران
– کاهش درد و التهاب
– پیشگیری از عوارض ثانویه
– بازیابی دامنه حرکتی کامل
– افزایش قدرت عضلانی
– بهبود تعادل و هماهنگی
– بازگشت به فعالیتهای روزمره و ورزشی
مراحل فیزیوتراپی پس از شکستگی ران
ابتدا باید ارزیابی کرد تا ببینیم بیمار در چه مرحله ای برای انجام فیزیوتراپی شکستگی ران مراجعه می کند ، بسته به زمان مراجعه پروتکل درمان به شرح زیر است ؛
مرحله اول: فاز حاد (هفتههای ۱-۴)
در این مرحله اهداف اصلی انجام فیزیوتراپی بعد از شکستگی ران عبارتند از ؛
– مدیریت اولیه
– کنترل درد و تورم با استفاده از یخ، بالا نگه داشتن و کمپرس
– استفاده از وسایل کمک حرکتی (واکر یا عصا)
– آموزش نحوه حرکت ایمن در تخت و انتقال به صندلی
تمرینات اولیه
– انقباضات ایزومتریک چهارسر ران
– تمرینات پمپاژ مچ پا (Ankle Pumps)
– انقباضات ایزومتریک گلوتئال
– حرکات فعال-کمکی مفصل هیپ و زانو
– تنفس عمیق برای پیشگیری از عوارض ریوی
# مرحله دوم: فاز بهبودی (هفتههای ۴-۱۲)
در این مرحله از فیزیوتراپی شکستگی ران تمرینات کمی مشکل تر می شود تا توان بیشتری به عضلات ضعیف شده بازگردد؛
– تمرینات تقویتی پیشرونده
– خم کردن و صاف کردن زانو در حالت نشسته
– دور و نزدیک لگن در حالت خوابیده
– بلند کردن پا در حالت خوابیده
– تمرینات با باندهای مقاومتی
– استفاده از دستگاههای بدنسازی تحت نظارت
– تمرینات دامنه حرکتی
– حرکات پاندولی لگن
– استفاده از دوچرخه ثابت با مقاومت کم
– کشش ملایم عضلات همسترینگ و چهارسر
– آموزش راه رفتن
– وزن اندازی تدریجی بر اساس دستور پزشک
– اصلاح الگوی راه رفتن
– تمرین پله نوردی با نظارت
مرحله سوم: فاز بازگشت به عملکرد (هفته ۱۲ به بعد)
در این مرحله فیزیوتراپی بعد از شکستگی ران تمرینات پیشرفته تر می شود .
– تمرینات پیشرفته تقویتی
– اسکات نیمه با حمایت
– لانژهای کنترل شده
– تمرینات تعادلی (ایستادن روی یک پا)
– تمرینات عملکردی (خم شدن، چرخش، بلند کردن)
–بازگشت تدریجی به فعالیتهای ورزشی
– برنامهریزی برای بازگشت به ورزشهای خاص
– تمرینات پلایومتریک کنترل شده
– شبیهسازی حرکات ورزشی
– مدالیتههای درمانی کمکی
-الکتروتراپی
– TENS برای کنترل درد
– اولتراسوند برای بافت نرم
– تحریک الکتریکی برای تقویت عضلات
– درمان دستی
– ماساژ بافت نرم
– موبیلیزیشن مفاصل
– آزادسازی میوفاشیال
– هیدروتراپی
– استفاده از خواص آب برای کاهش بار وزن
– تمرینات در استخر درمانی
– بهبود دامنه حرکتی و قدرت در محیط کم ضربه
چالشهای شایع و مدیریت آنها
فیزیوتراپی بعد از شکستگی ران حتما با چالشهایی برای بیمار و درمانگر به همراه دارد مهمترین چالشها عبارتند از ؛؛
۱- درد : که برای کنترل آن باید موارد زیر را انجام داد ؛
– مدیریت دارویی تحت نظر پزشک
– استفاده از مدالیتههای ضد درد
– آموزش تکنیکهای خود مدیریتی درد
۲-خشکی مفصل ؛ به دنبال بی حرکتی خشکی مفصل بسیار شایع است ، برای رفع مشکل تمرینات زیر انجام می شود .
– تمرینات دامنه حرکتی منظم
– کششهای ملایم و پایدار
– استفاده از گرما قبل از تمرینات
۳-ضعف عضلانی: به دنبال بی تحرکی پیامد بعدی ضعف عضلانی است که باید از طرق زیر در فیزیوتراپی بعد از شکستگی ران مرتفع شود ؛
– برنامه تقویتی پیشرونده
– تمرینات عملکردی
– تحریک الکتریکی عصبی-عضلانی
۴- محدودیت در راه رفتن : برای رفع محدودیت های حرکتی و تعادلی در فیزیوتراپی بعد از شکستگی ران ، فیزیوتراپیست موارد زیر را پیاده می کند ؛
– آموزش الگوی راه رفتن صحیح
– استفاده از وسایل کمک حرکتی مناسب
– تمرینات تعادلی و افزایش حس عمقی
ملاحظات ویژه فیزیوتراپی شکستگی ران
فیزیوتراپی بعد از شکستگی ران را باید با رعایت نکات ایمنی و احتیاطات خاص انجام داد. مثلاً برای افراد مسن توجه به تراکم استخوان ، پیشگیری از زمین خوردن ،مدیریت همزمان سایر بیماریها ضروری است.
برای ورزشکارانی، بازگشت تدریجی به ورزش ، تمرینات ورزش-خاص ، پیشگیری از آسیب مجدد بسیار مهم است.
مدت زمان بهبودی واقع بینانه
رعایت هر تمرین بسته به مدت زمانی که از شکستگی بیمار گذشته ، در فیزیوتراپی بعد از شکستگی ران بسیار مهم است مثلاً در هفته ۶-۴: تحمل وزن جزئی با واکر ، هفته ۱۲-۸: راه رفتن با عصا ماه ۶-۳: راه رفتن بدون وسایل کمک حرکتی ،ماه ۱۲-۶: بازگشت به فعالیتهای سبک ، ماه ۱۸-۱۲: بازگشت به فعالیتهای ورزشی توصیه می شود .
توصیههای مهم برای بیماران
در فیزیوتراپی بعد از شکستگی ران نکات زیر را به خاطر داشته باشید .
۱٫ پایبندی به برنامه تمرینی در خانه
۲٫ ارتباط منظم با فیزیوتراپیست
۳٫ توجه به تغذیه مناسب (پروتئین، کلسیم، ویتامین D)
۴٫ پرهیز از فعالیتهای پرخطر در مراحل اولیه
۵٫ صبور بودن و واقع بینانه انتظار داشتن
نتیجهگیری
فیزیوتراپی پس از شکستگی ران یک فرآیند طولانی اما ضروری برای بازگشت به عملکرد طبیعی است. موفقیت در این مسیر نیازمند تعهد بیمار، تخصص فیزیوتراپیست و همکاری نزدیک بین تیم درمانی مانند کاردرمانگر است. با پیگیری منظم برنامه توانبخشی، اکثر بیماران میتوانند به سطح عملکردی مطلوب بازگردند و کیفیت زندگی خود را بهبود بخشند.