کاهش لرزش در پارکینسون ، یکی از خوشایند ترین پیامد های درمان و توانبخشی است که بیمار استقلال مجدد را در انجام کارها بدست می آورد.
ارگوتراپیست رضا مقتدائی
روشهای کاردرمانی برای کاهش لرزش در بیماران پارکینسون: راهنمای جامع بالینی و کاربردی
بیماری پارکینسون یک اختلال عصبی پیشرونده است که با علائمی مانند **لرزش (ترمور)**، **کندی حرکت (برادی کینزی)**، **سفتی عضلات** و **اختلال تعادل** همراه است. لرزش، بهویژه لرزش استراحتی (Resting Tremor)، یکی از شایعترین و آزاردهنده ترین علائم این بیماری است که میتواند انجام فعالیتهای روزمره مانند غذا خوردن، نوشتن و لباس پوشیدن را دشوار کند.
درمان پارکینسون معمولاً شامل **داروها (مانند لوودوپا)**، **جراحی (مانند DBS)** و **توانبخشی** است. کاردرمانی (Occupational Therapy) به عنوان بخشی از برنامه توانبخشی، نقش حیاتی در **بهبود استقلال عملکردی** و **کاهش تأثیر لرزش** بر زندگی بیماران دارد. این مقاله به بررسی **روشهای عملی و کاربردی کاردرمانی** برای کاهش لرزش در بیماران پارکینسون میپردازد.
۱. ارزیابی اولیه: شناسایی نیازهای فردی بیمار
قبل از شروع هرگونه مداخله، کاردرمانگر باید ارزیابی کاملی از شرایط بیمار انجام دهد، از جمله:
– **شدت و الگوی لرزش** (آیا لرزش در حالت استراحت بیشتر است یا هنگام حرکت؟)
– **فعالیتهای روزمره تحت تأثیر لرزش** (مثلاً نوشتن، غذا خوردن، بستن دکمهها)
– **عوامل تشدیدکننده لرزش** (استرس، خستگی، برخی داروها)
– **نیازهای روانی-اجتماعی** (آیا بیمار از حضور در جمع به دلیل لرزش اجتناب میکند؟)
این ارزیابی به طراحی یک **برنامه درمانی شخصیسازیشده** کمک میکند تا کاهش لرزش در پارکینسون به حداکثر میزان رقم بخورد .
۲. استراتژیهای کاردرمانی برای کاهش لرزش در پارکینسون
الف) تکنیکهای جبرانی (Compensatory Strategies)
این روشها به بیمار کمک میکنند تا با وجود لرزش، فعالیتهای روزانه را با کارایی بیشتری انجام دهد.
۱. اصلاح نحوه انجام فعالیتها
– **استفاده از حرکات ارادی:** لرزش پارکینسون معمولاً در حالت استراحت بدتر میشود، بنابراین انجام حرکات آگاهانه میتواند آن را کاهش دهد.
– مثال: هنگام نوشتن، بیمار میتواند دست خود را روی میز قرار دهد و از حرکت مچ به جای انگشتان استفاده کند.
– **کاهش نیاز به حرکات ظریف:** جایگزین کردن ابزارهای سادهتر (مثلاً استفاده از قلمهای پهن به جای مدادهای نازک).
۲. تثبیت مفاصل (Joint Stabilization)
– **استفاده از وزنههای سبک:** بستن وزنههای مچی (۱۰۰-۲۰۰ گرم) میتواند لرزش را کاهش دهد.
– **تکیه دادن دستها:** هنگام غذا خوردن یا نوشتن، قرار دادن ساعد روی میز باعث کاهش لرزش میشود.
۳. تطابق محیطی (Environmental Adaptation)
– **استفاده از وسایل کمکی:**
– قاشق و چنگال با دستههای ضخیم و ضد لرزش (مثل قاشقهای **Gyroscopic**).
– لیوانهای با درپوش و نی برای جلوگیری از ریختن مایعات.
– دکمهزن و زیپکش برای لباس پوشیدن راحتتر.
– **تنظیم محیط خانه:**
– قرار دادن وسایل پرکاربرد در دسترس.
– استفاده از سطوح غیرلغزنده برای جلوگیری از افتادن.
ب) تمرینات حرکتی و تقویتی
۱. تمرینات تقویتی برای اندام فوقانی
– **تقویت عضلات شانه و بازو:** این کار به ثبات بیشتر دستها کمک میکند.
– مثال: بلند کردن وزنههای سبک (۱-۲ کیلوگرم) به صورت کنترلشده.
– **تمرینات کششی برای کاهش سفتی عضلات:** حرکات کششی مچ و انگشتان میتوانند انعطافپذیری را افزایش دهند.
۲. تمرینات هماهنگی (Coordination Training)
– **تمرینات دوطرفه (Bilateral Training):** انجام همزمان یک فعالیت با هر دو دست (مثلاً ریختن آب از دو پارچ به دو لیوان).
– **تمرینات تعقیب بینایی (Visual Tracking):** دنبال کردن یک شیء در حال حرکت با چشم و دست.
۳. تمرینات ریتمیک (Rhythmic Movement Therapy)
– **موسیقی درمانی:** انجام حرکات موزون با ریتم مشخص (مثلاً ضربه زدن به طبل با ریتم منظم).
– **راه رفتن با مترونوم:** این روش به کاهش لرزش و بهبود راه رفتن کمک میکند.
ج) مدیریت استرس و اضطراب
از آنجا که استرس لرزش را تشدید میکند، کاردرمانگران از روشهای زیر استفاده میکنند:
– **تنفس دیافراگمی:** تنفس عمیق و آرام برای کاهش تنش.
– **آرامسازی پیشرونده عضلانی (PMR):** انقباض و شل کردن تدریجی عضلات.
– **ذهنآگاهی (Mindfulness):** تمرکز بر لحظه حال برای کاهش اضطراب.
۳. آموزش بیمار و خانواده برای کاهش لرزش در پارکینسون
– **آموزش روشهای تطابقی به خانواده:** چگونه بدون وابسته کردن بیمار، از او حمایت کنند.
– **تشویق به استقلال:** اجازه دادن به بیمار برای انجام کارها با سرعت خودش.
– **مشاوره روانی:** کمک به بیمار برای پذیرش بیماری و کاهش انزوا.
۴. پیشرفتهای جدید در کاردرمانی پارکینسون
– **فناوریهای پوشیدنی (Wearable Devices):** دستبندهای لرزشگیر و ابزارهای الکترونیکی که بازخورد لحظهای میدهند.
– **واقعیت مجازی (VR Therapy):** استفاده از محیطهای مجازی برای بهبود هماهنگی حرکتی.
کاردرمانی در کاهش لرزش بیماران پارکینسون نقش کلیدی دارد. با ترکیب **تکنیکهای جبرانی، تمرینات حرکتی، تطابق محیطی و مدیریت استرس**، در صورت نیاز همکاری با دیگر گروه های درمانی مانند گفتاردرمانگر ، فیزیوتراپیست میتوان کیفیت زندگی بیماران را بهطور چشمگیری بهبود بخشید. هر بیمار نیازهای منحصر به فردی دارد، بنابراین برنامه درمانی باید **شخصیسازی شده** و بهطور منظم ارزیابی شود.
**توصیه نهایی:**
– بیماران باید بهصورت منظم با کاردرمانگر خود در ارتباط باشند.
– خانوادهها در فرآیند درمان مشارکت فعال داشته باشند.
– از جدیدترین وسایل کمکی و فناوریها استفاده شود.