کاردرمانی تخصصی دست در اختلالات ارتوپدی و شکستگیهای دست یکی از گرایش های اصلی در درمان و توانبخشی دست به حساب می آید .
ارگوتراپبست رضا مقتدائی
کاردرمانی تخصصی دست در اختلالات ارتوپدی و شکستگی های دست
کاردرمانی تخصصی دست (Hand Therapy) یکی از شاخههای مهم توانبخشی است که به بهبود عملکرد دست و اندام فوقانی پس از آسیبهای ارتوپدی، عصبی و جراحیهای ترمیمی میپردازد. اختلالات ارتوپدی و شکستگیهای دست از شایعترین مواردی هستند که به مداخله کاردرمانی نیاز دارند. این مقاله به بررسی نقش کاردرمانی تخصصی دست در اختلالات ارتوپدی در بهبود این اختلالات، تکنیکهای مورد استفاده و پروتکلهای درمانی میپردازد.
آناتومی و بیومکانیک دست
دست از ساختارهای پیچیدهای شامل استخوانها، مفاصل، عضلات، تاندونها، اعصاب و عروق خونی تشکیل شده است. هرگونه آسیب به این ساختارها میتواند منجر به اختلال در عملکرد حرکتی، حسی و فعالیتهای روزمره زندگی (ADLs) شود.
استخوانها و مفاصل دست
– **۲۷ استخوان** در هر دست وجود دارد که شامل استخوانهای کارپ (مچ)، متاکارپ (کف دست) و فالانژها (بندهای انگشت) میشود.
– مفاصل مهم دست شامل:
– مفصل رادیوکارپال (مچ دست)
– مفاصل متاکارپوفالانژیال (MCP)
– مفاصل اینترفالانژیال (PIP و DIP)
برای انجام کاردرمانی تخصصی دست در اختلالات ارتوپدی و نورولوژی اولین قدم داشتن دانش کافی در مورد آناتومی دست می باشد.
عضلات و تاندونهای دست
– عضلات اکستنسور (بازکننده) و فلکسور (خمکننده) که توسط تاندونها به استخوانها متصل میشوند.
– آسیب به این ساختارها منجر به محدودیت حرکتی و ضعف عضلانی میشود.
باید توجه داشت برای انجام کاردرمانی تخصصی دست در هر آسیب مدت زمان بی حرکتی متفاوت است .
شکستگیهای شایع دست و اختلالات ارتوپدی
شکستگیهای دست میتوانند در اثر ضربه، تصادف، افتادن یا فعالیتهای ورزشی ایجاد شوند. برخی از شایعترین شکستگیها و اختلالات ارتوپدی دست عبارتند از:
۱. شکستگی استخوان اسکافوئید (ناوی)
– شایعترین شکستگی مچ دست است.
– به دلیل خونرسانی ضعیف، خطر نکروز آواسکولار وجود دارد.
– درمان شامل بیحرکتی با اسپلینت یا جراحی و سپس کاردرمانی برای بازیابی دامنه حرکتی و قدرت است.
۲. شکستگی متاکارپها (شکستگی بوکسورها)
– معمولاً در اثر مشت زدن به جسم سخت ایجاد میشود.
– ممکن است نیاز به کاهش بسته یا جراحی داشته باشد.
– کاردرمانی تخصصی دست بر کاهش تورم، افزایش تحرک و جلوگیری از سفتی مفاصل تمرکز دارد.
۳. شکستگی فالانژها (انگشتان)
– شامل شکستگیهای پایه، شفت یا نوک انگشت است.
– در صورت جابجایی نیاز به فیکساسیون داخلی (ORIF) دارد.
– تمرینات کاردرمانی تخصصی دست برای جلوگیری از چسبندگی تاندونها ضروری است.
۴. دررفتگی مفاصل دست
– دررفتگی MCP یا PIP نیاز به کاهش تحرک و سپس توانبخشی و کاردرمانی دست دارد.
– کاردرمانی تخصصی دست با استفاده از اسپلینتهای دینامیک به تثبیت مفصل کمک میکند.که برای هر آسیب متفاوت است .
۵. سندرم تونل کارپال (CTS)
– فشردگی عصب مدیان در مچ دست یا سندرم تونل کارپ که بسته به شدت فشردگی کاردرمانی دست یا مداخله دیگر نیاز دارد.
– کاردرمانی شامل آموزش اصلاح فعالیت، اسپلینتگذاری و تمرینات عصبی-عضلانی است.
۶. انگشت ماشهای (Trigger Finger)
– تنوسینوویت تاندون فلکسور که باعث قفل شدن انگشت میشود.
– درمان شامل تزریق کورتیکواستروئید، اسپلینت و تمرینات کششی است کاردرمانی تخصصی دست در این آسیب ها بسیار موثر است.
۷. بیماری دکوروان (تندینیت دو تاندون اکستانسور شست)
– التهاب تاندونهای شست که باعث درد در سمت رادیال مچ میشود.
– کاردرمانی شامل استراحت، استفاده از اسپلینت و تمرینات تقویتی است.
ارزیابیهای کاردرمانی در اختلالات دست
قبل از شروع درمان، ارزیابی جامع کاردرمانی دست انجام میشود که شامل:
.۱ ارزیابی دامنه حرکتی (ROM)
– استفاده از گونیامتر برای اندازهگیری فلکشن، اکستنشن، abduction و adduction.
۲. ارزیابی قدرت عضلانی
– تست قدرت با دینامومتر یا مقیاس عضلانی (MMT).
۳. ارزیابی حسی
– تستهای مونوفیلامنت برای بررسی نوروپاتی.
– تشخیص آلودینیا یا هایپراستزی.
۴. ارزیابی عملکردی
– تستهایی مانند Jebsen-Taylor یا DASH (پرسشنامه اختلال دست و شانه) از تست های شایع در کاردرمانی تخصصی دست می باشد.
درمانهای کاردرمانی در شکستگیها و اختلالات ارتوپدی دست
برنامه درمانی بر اساس نوع آسیب، مرحله ترمیم و نیازهای فردی بیمار طراحی میشود.
۱. کنترل تورم و درد
– استفاده از یخ، بانداژ فشاری و بالا نگه داشتن دست.
– مدالیتههایی مانند اولتراسوند یا TENS.
۲. اسپلینتسازی و ارتزها
– اسپلینتهای استاتیک برای بیحرکتی در فاز حاد.
– اسپلینتهای دینامیک برای کمک به حرکت تدریجی.
۳. تمرینات درمانی
الف) تمرینات دامنه حرکتی (ROM)
– تمرینات Passive (PROM) در فاز اولیه.
– تمرینات Active (AROM) و مقاومتی (PRE) در مراحل بعدی.
ب) تمرینات تقویتی
– استفاده از پوتینهای مقاومتی، خمیر درمانی یا دمبلهای سبک.
ج) تمرینات عملکردی
– فعالیتهای روزمره مانند گرفتن اشیا، نوشتن و باز کردن درب بطری.
۴. بازآموزی حسی
– در صورت آسیب عصبی، از تحریکات لمسی و تشخیص بافتها استفاده میشود.
۵. آموزش به بیمار
– اصلاح الگوهای حرکتی غلط.
– پیشگیری از آسیبهای مجدد.
چالشها و راهکارهای کاردرمانی در آسیبهای دست
– **سفتی مفاصل:** استفاده از mobilization مفاصل و کشش ملایم.
– **چسبندگی تاندونها:** تمرینات تاندون گلایدینگ.
– **درد مزمن:** ترکیب درمانهای شناختی-رفتاری (CBT) با تمرینات.
کاردرمانی تخصصی دست نقش حیاتی در بازتوانی بیماران با اختلالات ارتوپدی و شکستگیهای دست دارد. با استفاده از تکنیکهای پیشرفته، اسپلینتسازی و تمرینات هدفمند، میتوان به بهبود عملکرد دست، کاهش درد و بازگشت به زندگی مستقل کمک کرد. همکاری بین جراحان، کاردرمانگران و بیمار برای دستیابی به بهترین نتایج ضروری است.
**🔹 امید است این مقاله به درک بهتر نقش کاردرمانی در اختلالات دست کمک کرده باشد. برای اطلاعات بیشتر با متخصصان کاردرمانی و یا فیزیوتراپی مشورت کنید.**