فیزیوتراپی ای ال اس ( ALS)

فیزیوتراپی ای ال اس( ALS)،تنها بر استفاده از دستگاه تمرکز ندارد ، تمرین درمانی، رفع کوتاهی های عضلات، حفظ دامنه حرکتی مفاصل نیز انجام می شود.

 

فیزیوتراپی در بیماری اسکلروز جانبی آمیوتروفیک (ALS): یک راهنمای جامع برای حفظ عملکرد و کیفیت زندگی

بیماری اسکلروز جانبی آمیوتروفیک (ALS) یا بیماری لو گهریگ، یک بیماری نورودژنراتیو پیشرونده و کشنده است که به نورونهای حرکتی فوقانی و تحتانی در مغز و نخاع آسیب میزند. این آسیب منجر به ضعف پیشرونده عضلات، آتروفی (تحلیل عضلات)، اسپاستیسیتی (سفتی عضلات) و در نهایت فلج میشود. در این میان، فیزیوتراپی به عنوان یک رکن اساسی در مدیریت این بیماری، نه با هدف درمان، بلکه با هدف حفظ حداکثر عملکرد، استقلال، پیشگیری از عوارض و بهبود کیفیت زندگی بیماران نقش ایفا میکند. این مقاله به بررسی اهداف، ارزیابی‌ها، تکنیکها و استراتژیهای فیزیوتراپی در مراحل مختلف ای ال اس ( ALS) میپردازد.

 

 درک بیماری  ای ال اس(ALS) و اهمیت فیزیوتراپی

قبا از توضیح درباره فیزیوتراپی ای ال اس ( ALS) ، ابتدا باید در مورد خود بیماری ای ال اس اطلاعات اولیه داشته باشیم تا انتظارات بیمار و خانواده از انجام فیزیوتراپی و کاردرمانی را خوی تشریح کنیم .

۱.۱ مکانیسم بیماری و تاثیر آن بر حرکت

بیماری ای ال اس (ALS )با از بین بردن نورونهای حرکتی که مسئول انتقال پیامهای مغز به عضلات هستند،باعث میشود عضلات به تدریج تحریک‌پذیری خود را از دست بدهند. این امر منجر به:

· ضعف عضلانی: که معمولاً از یک ناحیه (مانند دستها، پاها یا عضلات بلع و گفتار) شروع شده و گسترش مییابد.

· آتروفی عضلانی: به دلیل قطع ارتباط عصب با عضله.

· اسپاستیسیتی: افزایش تون عضلانی و سفتی که حرکت را دشوار و گاهی دردناک میکند.

· فاسیکولاسیون: پرشهای غیرارادی دسته های عضلانی.

 

۱.۲ چرا فیزیوتراپی حیاتی است؟

در غیاب درمان قطعی برای بیماری ای ال اس( ALS)،مدیریت علائم و حفظ کیفیت زندگی در اولویت قرار دارد. فیزیوتراپی ای ال اس ( ALS) با تمرکز بر موارد زیر، یک مداخله ضروری است:

· به تاخیر انداختن عوارض ثانویه: مانند خشکی مفاصل، بدشکلیها و کنتراکچر (کوتاه شدن دائمی عضلات و تاندونها).

· حفظ دامنه حرکتی و انعطاف پذیری: برای انجام فعالیتهای روزمره زندگی.

· تقویت عضلات موجود: تمرین بر روی عضلاتی که هنوز تحت کنترل بیمار هستند.

· کمک به حفظ استقلال: برای (حداکثر زمان ممکن).

· مدیریت علائم: مانند اسپاستیسیتی، درد و مشکلات تعادلی.

· آموزش به بیمار و خانواده: برای مدیریت ایمن و موثر شرایط.

 

 ارزیابی جامع فیزیوتراپی در ای ال اس( ALS)

قبل از شروع هر برنامه فیزیوتراپی برای بیمار ای ال اس ( ALS)، فیزیوتراپیست یک ارزیابی کامل انجام میدهد که شامل موارد زیر است:

۲.۱ ارزیابی قدرت عضلانی:

· استفاده از مقیاس‌های استاندارد مانند مقیاس درجه‌بندی پزشکی شورای تحقیقات بریتانیا (MRC) برای ارزیابی قدرت گروههای عضلانی مختلف.

· توجه ویژه به عضلات درگیر در تنفس، راه رفتن، بلند شدن از صندلی و فعالیتهای دستی.

۲.۲ ارزیابی دامنه حرکتی (ROM):

· اندازه‌گیری میزان حرکت فعال (توسط خود بیمار) و غیرفعال (توسط فیزیوتراپیست) در تمام مفاصل اصلی.

· شناسایی زودهنگام محدودیت‌ها و کوتاهی ها، به ویژه در شانه ها، مچ پا و لگن.

 

۲.۳ ارزیابی عملکردی:

· مشاهده و ارزیابی نحوه انجام فعالیتهای روزمره زندگی (ADLs) مانند لباس پوشیدن، غذا خوردن و توالت رفتن.

· استفاده از تستهای استاندارد مانند:

· تست timed up and go (TUG): زمان برخاستن از صندلی، راه رفتن ۳ متر، برگشت و نشستن.

· مقیاس عملکردی ALS (ALSFRS-R): که وضعیت بیمار را در زمینه گفتار، بلع، عملکرد دستها، راه رفتن و تنفس ارزیابی میکند.

 

۲.۴ ارزیابی راه رفتن (Gait Analysis):

· تجزیه و تحلیل الگوی راه رفتن برای شناسایی لنگش، کاهش تعادل، کاهش ارتفاع قدم‌ها و خطر زمین خوردن.

· ارزیابی نیاز به وسایل کمکی مانند واکر یا ویلچر.

 

۲.۵ ارزیابی اسپاستیسیتی و انعطاف پذیری:

· استفاده از مقیاس آشوورث (Ashworth Scale) برای درجه‌بندی میزان سفتی عضلات.

· ارزیابی وجود کلونوس (انقباض ریتمیک و غیرارادی عضله) یا رفلکس‌های پاتولوژیک.

 

۲.۶ ارزیابی تنفسی:

· اندازه‌گیری ظرفیت حیاتی اجباری (FVC) که یک شاخص کلیدی برای عملکرد ریه‌ها است.

· آموزش تکنیکهای سرفه موثر و ارزیابی قدرت عضلات تنفسی.

 

۲.۷ ارزیابی درد و خستگی:

· پرسش درباره مکان، شدت و کیفیت درد (مثلاً درد مفصلی به دلیل ضعف یا درد عضلانی به دلیل اسپاستیسیتی).

· در نظر گرفتن خستگی عمومی که یک علامت شایع در ALS است.

 

مداخلات و تکنیکهای فیزیوتراپی در ای ال اس ( ALS)

برنامه درمانی فیزیوتراپی ای ال اس ( ALS)کاملاً فردی و متناسب با مرحله بیماری، نیازها و اهداف بیمار است.

۳.۱ تمرینات و کششهای دامنه حرکتی:

· کشش غیرفعال: زمانی که بیمار نمی‌تواند عضله خود را حرکت دهد، فیزیوتراپیست یا مراقب، این حرکات را برای او انجام میدهد. این کار برای جلوگیری از خشکی مفاصل و کنتراکچر (به ویژه در شانه، مچ دست، مچ پا و زانو) حیاتی است. این تمرینات باید به آرامی و در دامنه بدون درد انجام شوند.

· کشش فعال-کمکی: زمانی که بیمار مقداری قدرت دارد اما برای کامل کردن دامنه حرکت به کمک نیاز دارد.

· کشش برای اسپاستیسیتی: نگه داشتن کشش در انتهای دامنه حرکت برای ۳۰-۶۰ ثانیه میتواند به کاهش تون عضلانی کمک کند.

 

۳.۲ تمرینات تقویتی:

· این تمرینات باید بسیار محتاطانه انجام شوند. تمرینات شدید یا مقاومتی بالا می‌توانند باعث خستگی بیش از حد و تسریع در تحلیل عضلات شوند.

· تاکید بر تمرینات زیر بیشینه (Submaximal) و با تکرار کم است.

· تمرینات ایزومتریک (انقباض بدون حرکت مفصل) می‌توانند برای حفظ قدرت در برخی عضلات مفید باشند.

· تمرکز اصلی بر روی عضلات پروکزیمال (نزدیک به مرکز بدن) و عضلاتی است که برای وضعیت بدنی و تعادل مهم هستند.

 

۳.۳ مدیریت اسپاستیسیتی:

وجود اسپاستی سیته در فیزیوتراپی ای ال اس ( ALS) مانع انجام تمرینات موثر می شود برای کنترل و کاهش اسپاستی سیته فیزیوتراپیست اقدامات زیر را انجام می دهد.

· کشش منظم: اولین و موثرترین خط دفاعی.

· موقعیت یابی صحیح: استفاده از بالش و اسپلینت برای قرار دادن مفاصل در وضعیتی که باعث افزایش اسپاستیسیتی نمیشود.

· تکنیکهای آرامسازی: مانند تنفس عمیق و تمرینات آرامسازی پیشرونده عضلانی (در صورت امکان).

· استفاده از سرما یا گرما: بسته به پاسخ بیمار، ممکن است از کیسه یخ یا کمپرس گرم برای کاهش سفتی و درد استفاده شود.

 

۳.۴ تمرینات تعادلی و آموزش راه رفتن:

· آموزش راه رفتن با تاکید بر ایمنی و صرفه‌جویی در انرژی.

· آموزش استفاده از وسایل کمکی مناسب (عصا، واکر، بریس مچ پا – AFO).

· تمرینات تعادلی در شرایط ایمن و با نظارت دقیق برای جلوگیری از زمین خوردن.

· با پیشرفت بیماری، تمرکز از راه رفتن به انتقال ایمن از تخت به ویلچر و برعکس تغییر میکند.

 

۳.۵ مدیریت درد:

· شناسایی منبع درد (مثلاً درد مفصلی، درد عضلانی ناشی از اسپاستیسیتی، درد ناشی از فشار ثابت).

· استفاده از تکنیکهای دستی، کشش، موقعیت یابی و مدالیته های مانند TENS (تحریک الکتریکی عصب از طریق پوست) در صورت مناسب بودن.

 

۳.۶ تمرینات تنفسی:

· تمرینات تنفس عمیق: برای حفظ انعطافپذیری قفسه سینه و افزایش ظرفیت ریه.

· تکنیکهای سرفه موثر (سرفه با کمک): آموزش به بیمار و خانواده برای کمک به پاکسازی راههای هوایی زمانی که قدرت سرفه کاهش یافته است.

· همکاری نزدیک با تیم تنفسی برای تهویه غیرتهاجمی (NIV).

 

۳.۷ حفظ انرژی و مدیریت خستگی:

· آموزش “اصول صرفه‌جویی در انرژی”: مانند استراحت بین فعالیتها، ساده کردن کارها، استفاده از وسایل کمکی و سازماندهی محیط زندگی.

· برنامه‌ریزی برای فعالیتهای روزانه به گونه‌ای که دوره‌های استراحت در آن گنجانده شده باشد.

 

فیزیوتراپی در مراحل مختلف ای ال اس( ALS)

فیزیوتراپی ای ال اس ( ALS) در هر مرحله از بیماری برای بیمار اقدامات مختلفی انجام می دهد ؛

۴.۱ مرحله اولیه (تشخیص تا ضعف خفیف):

· تاکید بر آموزش بیمار و خانواده درباره بیماری و نقش فیزیوتراپی.

· شروع یک برنامه منظم خانگی شامل کشش و تمرینات تقویتی ملایم.

· تمرینات هوازی کم تاثیر (مانند دوچرخه ثابت با مقاومت بسیار کم یا شنا) برای بهبود سلامت قلبی-عروقی.

· ارزیابی اولیه برای وسایل کمکی راه رفتن.

 

۴.۲ مرحله میانی (ضعف متوسط تا شدید):

· افزایش تمرکز بر کشش غیرفعال برای جلوگیری از کنتراکچر.

· تجویز و آموزش استفاده از وسایل کمکی پیشرفته‌تر مانند واکر یا ویلچر.

· آموزش تکنیکهای انتقال و جابجایی به مراقبان برای جلوگیری از آسیب به خود و بیمار.

· مدیریت شدید اسپاستیسیتی و درد.

· تمرینات تنفسی بیشتر مورد تاکید قرار میگیرند.

 

۴.۳ مرحله پیشرفته (ضعف شدید و وابستگی کامل):

· تمرکز اصلی بر کشش غیرفعال، موقعیت یابی و مراقبت از پوست برای جلوگیری از زخم های فشاری (بستر).

· استفاده از اسپلینت (به ویژه برای مچ پا و دست) برای حفظ وضعیت صحیح.

· ادامه مدیریت اسپاستیسیتی و درد.

· کمک به موقعیت یابی برای بهینه‌سازی عملکرد تنفسی و راحتی بیمار.

· حمایت روانی از بیمار و خانواده.

 

 تجهیزات و فناوری های کمکی

فیزیوتراپیست در تجویز و آموزش فیزیوتراپی ای ال اس ( ALS) و استفاده از این تجهیزات نقش کلیدی دارد:

· وسایل کمکی راه رفتن: عصا، واکر، ویلچرهای دستی و برقی.

· ارتزها: بریس مچ پا-پا (AFO) برای جلوگیری از افتادگی پا و بهبود پایداری در راه رفتن.

· تجهیزات انتقال: واکرهای دارای صندلی، صفحات انتقال، تخت‌های برقی.

· تجهیزات موقعیت یابی: بالش های مختلف، آویزهای دست، اسپیلنت شبانه.

 

 نتیجه‌گیری

فیزیوتراپی در بیماری ای ال اس (ALS) یک فرآیند پویا و تطبیقی است که همراه با بیمار و خانواده او در سفر چالش برانگیز این بیماری حرکت میکند. این حرفه نه تنها به جنبه‌های فیزیکی بیماری میپردازد، بلکه با حفظ استقلال عملکردی و کاهش ناراحتی، به طور معناداری به کیفیت زندگی بیمار کمک میکند. یک برنامه فیزیوتراپی خوب طراحی شده، که به طور منظم بر اساس پیشرفت بیماری بازبینی و تطبیق داده میشود، میتواند به بیماران کمک کند تا بر چالشهای فیزیکی غلبه کرده و با عزت و آسایش بیشتری زندگی کنند. همکاری نزدیک بین بیمار، خانواده، فیزیوتراپیست و تیم مراقبتهای بهداشتی چند رشته ای، کلید دستیابی به بهترین نتایج ممکن در مواجهه با این بیماری پیشرونده است.

 

—