علل عدم تعادل در پارکینسون می تواند دلایل مختلفی داشته باشد که در زیر به طور جامع به آن می پردازیم
ارگوتراپیست رضا مقتدائی
**علل عدم تعادل در بیماری پارکینسون: بررسی عمیق مکانیسمهای عصبی و حرکتی**
عدم تعادل و اختلال در راه رفتن از علائم شایع و ناتوانکننده بیماری پارکینسون هستند که خطر زمین خوردن و کاهش کیفیت زندگی را افزایش میدهند. این مشکلات ناشی از ترکیبی از عوامل عصبی، عضلانی و حسی هستند. در این بخش، بهطور مفصل به **علل اصلی عدم تعادل در پارکینسون** میپردازیم.
**۱. اختلال در سیستم دوپامینرژیک و گانگلیونهای پایه**
**الف) کاهش دوپامین و تأثیر بر کنترل حرکتی**
– نورونهای دوپامینرژیک در **ماده سیاه مغز (Substantia Nigra)** در پارکینسون تخریب میشوند. دوپامین برای **هماهنگی حرکات خودکار** و **تنظیم تعادل پویا** ضروری است. از این رو کاهش این انتقال دهنده عصبی مهم یکی از دلایل اصلی علل عدم تعادل در پارکینسون می باشد.
– کمبود دوپامین منجر به کندی حرکات (برادیکینزی) ، سفتی عضلانی (رژیدیتی) ،
لرزش استراحتی ، اختلال در شروع و توقف حرکات ، نیز می گردد.
**ب) اختلال در عملکرد گانگلیونهای پایه**
– گانگلیونهای پایه (**Basal Ganglia**) مسئول **تنظیم حرکات ارادی و تعادل** هستند.
– در پارکینسون، این مدارهای عصبی به درستی عمل نمی کنند، که منجر به:
– **نقص در تنظیم پاسچر (وضعیت بدن)**
– **کاهش توانایی اصلاح سریع وضعیت بدن هنگام از دست دادن تعادل**
می گردد. در نتیجه به صورت کلی موارد بالا از علل اولیه و اصلی عدم تعادل در پارکینسون می باشد .
**۲. اختلال در یکپارچگی حسی (Sensorimotor Integration)**
برای حفظ تعادل، مغز باید اطلاعات را از سه سیستم اصلی دریافت و پردازش کند:
**الف) سیستم بینایی (Visual System)**
– بیماران پارکینسون اغلب **وابستگی بیش ازحد به بینایی** برای حفظ تعادل دارند.
– در محیطهای کم نور یا هنگام بستن چشمها، تعادل آنها بهشدت مختل میشود.
**ب) سیستم دهلیزی (Vestibular System)**
– این سیستم در گوش داخلی قرار دارد و مسئول **حس تعادل و موقعیت سر در فضا** است.
– در پارکینسون، پردازش سیگنالهای دهلیزی ممکن است مختل شود و باعث **احساس سرگیجه یا ناپایداری** گردد.
**ج) سیستم حس عمقی (Proprioception)**
– گیرندههای حس عمقی در عضلات و مفاصل، اطلاعاتی درباره **موقعیت مفاصل و تنه** به مغز ارسال میکنند.
– در پارکینسون، این سیستم ممکن است **کمتر فعال** باشد، که منجر به:
– **اشتباه در تخمین فاصله قدمها**
– **قدمهای نامنظم و کوتاه**
– **تمایل به خم شدن به جلو (Flexed Posture)**
به طور کلی علل عدم تعادل در پارکینسون را سبب می شوند .
**۳. ضعف عضلانی و تغییرات پاسچرال**
*الف) ضعف عضلات تنه و اندام تحتانی**
– عضلات **مرکزی (Core)** و **پاها** در پارکینسون ضعیف میشوند.
– این ضعف باعث:
– **ناتوانی در حفظ راستای صحیح بدن**
– **افزایش خطر زمین خوردن** می گردد.
**ب) حالت خمیده به جلو (Flexed Posture)**
– بسیاری از بیماران پارکینسون **شانههای خمیده و ستون فقرات منحنی** دارند.
– این حالت، **مرکز ثقل را به جلو جابهجا میکند** و تعادل را دشوارتر میسازد.
**ج) کاهش تحرک مفاصل (Hypokinesia)**
– محدودیت دامنه حرکتی در مفاصل ران و مچ پا، **تغییر جهت و واکنشهای تعادلی** را کند میکند.
همانطور که در بالا توضیح داده شد ، علل عدم تعادل در پارکینسون به یک عامل و فاکتور بستگی ندارد ، باید کاردرمانگر به درستی. ارزیابی بیمار را انجام دهد تا بتواند برنامه توانبخشی درستی را جهت بهبود تعادل تدوین نماید.
**۴. اختلال در راه رفتن و الگوهای حرکتی غیرطبیعی**
**الف) Freezing of Gait (توقف ناگهانی حین راه رفتن)**
– بیماران ممکن است بهطور ناگهانی **احساس کنند پاهایشان به زمین چسبیده** و نمیتوانند حرکت کنند.
– این حالت معمولاً در **شروع راه رفتن، دور زدن یا عبور از درگاهها** رخ میدهد.
**ب) کاهش طول قدم و کاهش حرکت بازوها (Reduced Arm Swing)**
– قدمهای کوتاه و کاهش هماهنگی بین دست و پا، **پایداری دینامیک** را کاهش میدهد.
**ج) نوسانات سرعت راه رفتن (Festination)**
– برخی بیماران **بهطور ناخواسته قدمهای سریع و کوچک** برمیدارند که کنترل تعادل را سخت میکند.
*
*۵. عوامل غیرحرکتی مؤثر بر تعادل**
**الف) اختلالات شناختی و توجهی**
– مشکلاتی مانند **کاهش توجه، اختلال در تصمیمگیری حرکتی و دمانس** میتوانند تعادل را بدتر کنند.
**ب) افت فشار خون وضعیتی (Orthostatic Hypotension)**
– کاهش ناگهانی فشار خون هنگام ایستادن باعث **سرگیجه و افزایش خطر زمین خوردن** میشود.
**ج) عوارض دارویی**
– برخی داروهای پارکینسون (مثل لوودوپا) ممکن است در دوزهای بالا باعث **دیسکینزی (حرکات غیرارادی)** شوند که تعادل را مختل میکند.
**جمعبندی: علل عدم تعادل در پارکینسون**
| **کمبود دوپامین** | اختلال در کنترل حرکتی و هماهنگی |
| **اختلال در گانگلیون های پایه** | نقص در تنظیم پاسچر و واکنشهای تعادلی |
| **نقص در پردازش حسی** | وابستگی بیش ازحد به بینایی، کاهش حس عمقی |
| **ضعف عضلانی و پاسچر نامناسب** | افزایش خطر زمین خوردن |
| **الگوهای راه رفتن غیرطبیعی** (Freezing, Festination) | کاهش پایداری دینامیک |
| **عوامل غیرحرکتی** (مثل افت فشار خون) | سرگیجه و کاهش هوشیاری موقعیتی |
علل عدم تعادل در پارکینسون یک مشکل **چندعاملی** است که هم عوامل **عصبی-حرکتی** و هم **غیرحرکتی** در آن دخیل هستند. درک این مکانیسمها به طراحی برنامههای مؤثر **فیزیوتراپی، دارو درمانی و توانبخشی** کمک میکند. در مقاله های بعدی، راهکارهای عملی برای بهبود تعادل در پارکینسون را بررسی خواهیم کرد.