سکته مغزی و توانبخشی آن

سکته مغزی یکی از شایع ترین آسیب های مغزی و به عنوان سومین عامل مرگ و میر و ناتوانی در سراسر جهان شناخته می شود. این عارضه مغزی بحدی شایع است که بطور میانگین از هر ۱۰ نفر یک نفر در طول زندگی به آن مبتلا می شود. احتمال بروز این بیماری با افزایش سن بالاتر می رود و در بین خانم ها شایع تر است. این بیماری شایع مغزی در بسیاری موارد سبب بروز عوارض جسمی _ حرکتی و در مواردی ذهنی برای مبتلایان می شود ، در موارد شدید نیز جان بیمار در اثر این عارضه از دست می رود. افزایش سن ، سبک زندگی کم تحرک ، اضافه وزن ، فشار خون بالا ، کلسترول خون بالا ، برخی بیماری ها مانند بیماری های قلبی و عروقی و دیابت و سیگار کشیدن از مهم ترین عوامل افزایش دهنده خطر ابتلا به سکته مغزی هستند.

دو نوع اصلی سکته مغزی وجود دارد:

سکته مغزی ایسکمیک: این شایع ترین نوع است که تقریباً ۸۷ درصد از سکته های مغزی را شامل می شود. زمانی اتفاق می افتد که لخته خون شریان خونرسانی به مغز را مسدود می کند. این لخته های خون می توانند در خود مغز ایجاد شوند (سکته ترومبوتیک) یا از قسمت دیگری از بدن حرکت کنند (سکته آمبولیک). منابع رایج آمبولی شامل قلب، به ویژه در موارد فیبریلاسیون دهلیزی، یا شریان های گردن (تنگی شریان کاروتید) است.

سکته هموراژیک: این نوع سکته زمانی اتفاق می افتد که یک رگ خونی ضعیف در مغز پاره شود و خونریزی کند. خون نشت شده به بافت مغز اطراف فشار وارد می کند و به آن آسیب می رساند. فشار خون بالا یک عامل خطر اصلی برای سکته مغزی هموراژیک است. دو زیرگروه اصلی وجود دارد:

• خونریزی داخل مغزی (ICH): خونریزی در خود بافت مغز رخ می دهد.
• خونریزی زیر عنکبوتیه (SAH): خونریزی بین مغز و لایه نازک بافت پوشاننده آن (ماده عنکبوتیه) رخ می دهد. SAH همچنین می تواند علاوه بر علائم سکته مغزی باعث سردردهای شدید و سفتی گردن شود.

حمله ایسکمیک گذرا (TIA): که اغلب به عنوان “سکته کوچک” شناخته می شود، TIA یک انسداد موقت جریان خون به مغز است. علائم معمولاً چند دقیقه یا چند ساعت طول می کشد و بدون ایجاد آسیب دائمی کاملاً برطرف می شود. با این حال، TIA ها به عنوان یک علامت هشدار برای سکته مغزی در آینده عمل می کنند و ارزیابی فوری پزشکی بسیار مهم است.

علائم سکته مغزی

• بی حسی و ضعف یک طرفه صورت و بدن
• ناتوانی در صحبت کردن بطور صحیح
• ناتوانی در بلع غذا بطور صحیح
• اختلال و ناتوانی در حفظ تعادل
• مشکلات بینایی مانند دید دوتایی یا تاری دید
• سردرد و سرگیجه ناگهانی
• بی حسی و سوزش اندام ها
• بی اختیاری ادرار و مدفوع

روش های درمان

این عارضه مغزی یک وضعیت اورژانسی است که بیمار مبتلا به آن باید در کمترین زمان ممکن به بیمارستان رسانده شود.

در ابتدا پزشک سعی می کند تا با روش های دارویی اقدام به کنترل شرایط بیمار و جلوگیری از تشدید آسیب وارده به سلول های مغزی کند.

روش های تصویربرداری همچون سی تی اسکن برای تشخیص شدت عارضه ، نوع و محل آسیب انجام گرفته و پزشک بر اساس آن ها اقدامات درمانی را برای بیمار انجام می دهد.

در مواردی ممکن است پزشک اقدام به جراحی کند و در مواردی نیز داروهای خاصی برای کمک به شرایط بیمار توسط پزشک تجویز می شوند.

توانبخشی سکته مغزی

بهبودی سکته مغزی یک فرآیند پیچیده است که می تواند ماه ها یا حتی سال ها طول بکشد. توانبخشی با تمرکز بر بهبود تحرک، گفتار، بلع و عملکرد شناختی نقش حیاتی ایفا می کند. برنامه بهبودی خاص با توجه به نیازهای فرد و شدت سکته مغزی تنظیم می شود.

همانطور که گفته شد این عارضه مغزی با بروز عوارضی همچون اختلالات حرکتی ، اختلالات گفتاری و … همراه است ، این عوارض نیازمند روش های توانبخشی همچون فیزیوتراپی ، کاردرمانی و گفتاردرمانی هستند.

راهکارهای توانبخشی به بازیابی توانایی های از دست رفته بیما کمک زیادی می کنند.

کاردرمانی سکته مغزی

کاردرمانی سکته مغزی با هدف بهبود وضعیت تعادلی ، کاهش مشکلات جسمی ایجاد شده و افزایش استقلال بیمار پس از این عارضه مغزی ارائه می شود.

کلینیک کاردرمانی مهراد در تهران ( نارمک ) خدمات تخصصی توانبخشی و کاردرمانی را برای این بیماران ارائه می دهد.

کاردرمانی در منزل سکته مغزی نیز برای آن دسته از عزیزانی که امکان مراجعه حضوری به کلینیک کاردرمانی را ندارند ، توسط درمانگران ما ارائه می شود.

کاردرمانی مزایای بسیاری را برای این بیماران ارائه می دهد، از جمله:

بهبود استقلال: توانایی انجام فعالیت های روزانه بدون کمک، افراد را توانمند می کند و حس اعتماد به نفس را تقویت می کند.
کاهش خطر افتادن: با بهبود تعادل و هماهنگی، کاردرمانی به جلوگیری از افتادن کمک می کند، که یک نگرانی اصلی پس از سکته مغزی است.
بهبود عملکرد شناختی: برخی مداخلات می توانند حافظه، توانایی های حل مسئله و تمرکز را بهبود بخشند و به بازیابی شناختی کلی کمک کنند.
افزایش مشارکت در زندگی: بازیابی توانایی درگیر شدن در سرگرمی‌ها، فعالیت‌های اجتماعی و کار، حس هدف را تقویت می‌کند و کیفیت زندگی را بهبود می‌بخشد.

کاردرمانی برای افراد در تمام مراحل بهبودی سکته مغزی مفید است. این می تواند به ویژه برای کسانی که تجربه می کنند مفید باشد:

• محدودیت های فیزیکی: ضعف، فلج، مشکل در هماهنگی
• اختلالات حسی: مشکلات بینایی، از دست دادن حس
• مشکلات شناختی: مشکلات حافظه، سردرگمی، مشکل در برنامه ریزی یا سازماندهی
• مشکل در برقراری ارتباط: مشکلات گفتاری یا زبانی
• چالش های عاطفی: اضطراب، افسردگی، ترس از افتادن

کاردرمانی سکته مغزی در منزل نقش حیاتی در به حداکثر رساندن بهبودی و ارتقای استقلال پس از سکته دارد. کاردرمانگران با تمرکز بر بازیابی مهارت‌های مورد نیاز برای زندگی روزمره، به بیماران پس از این عارضه مغزی قدرت می‌دهند تا زندگی رضایت‌بخش و معناداری داشته باشند. 

گفتاردرمانی سکته مغزی

اختلال در تکلم و ناتوانی در صحبت کردن بطور صحیح و روان از شایع ترین عوارض این عارضه است که در بسیاری از مبتلایان دیده می شود.

مشکلاتی در ارتباط با بلع غذا نیز در بسیاری از این افراد دیده می شود که با گفتاردرمانی می توان به بهبود آن ها کمک کند.

فیزیوتراپی سکته مغزی در منزل

هدف فیزیوتراپی سکته مغزی در منزل، به حداکثر رساندن پتانسیل بیمار برای بهبودی با پرداختن به اختلالات خاص ناشی از سکته است. این می تواند شامل موارد زیر باشد:

نقص حرکتی: مشکل در راه رفتن، تعادل، هماهنگی و ضعف عضلانی.
اسپاستیسیتی: افزایش تون عضلانی که می تواند منجر به سفتی و درد شود.
درد: هم درد عصبی (ناشی از آسیب عصبی) و هم درد عضلانی اسکلتی ممکن است بعد از سکته ایجاد شود.
مشکلات گفتاری و بلع: این مشکلات می تواند به طور قابل توجهی بر ارتباطات و تغذیه تأثیر بگذارد.
اختلالات شناختی: مشکلات حافظه، توجه و حل مسئله می تواند بر فعالیت های روزانه تأثیر بگذارد.

فواید فیزیوتراپی سکته مغزی در منزل

بهبود حرکت و هماهنگی: این امر باعث افزایش استقلال در فعالیت های روزانه مانند لباس پوشیدن، حمام کردن و توالت می شود.
کاهش اسپاستیسیتی: این کار دامنه حرکتی را بهبود می بخشد و حرکت را آسان تر می کند.
مدیریت درد: فیزیوتراپیست ها از تکنیک های مختلفی برای کاهش درد و بهبود راحتی استفاده می کنند.

مراحل فیزیوتراپی

توانبخشی سکته یک سفر است و فیزیوتراپی نقش مهمی در هر مرحله دارد:

فاز حاد (چند روز اول): تمرکز اولیه بر پیشگیری از عوارضی مانند ذات الریه و لخته شدن خون است. فیزیوتراپی ممکن است شامل تمرینات غیرفعال دامنه حرکتی، تکنیک های موقعیت یابی برای جلوگیری از انقباضات و تمرینات تعادلی اولیه باشد.

فاز تحت حاد (۲-۶ هفته): با تثبیت وضعیت بیمار، فیزیوتراپی فعال تر می شود. تمرینات بر بهبود قدرت، تعادل و هماهنگی تمرکز دارند. آموزش راه رفتن (تمرین پیاده روی) در یک محیط کنترل شده آغاز می شود.

فاز پس از حاد (۶ هفته به بعد): این یک مرحله طولانی مدت است که بر حداکثر کردن استقلال عملکردی متمرکز است. این برنامه بر اساس پیشرفت و اهداف بیمار فردی است. تمرینات ممکن است شامل تمرین پیاده روی با موانع، کارهای کاربردی مانند بالا رفتن از پله و تمریناتی برای بهبود مهارت باشد.

تکنیک های درمانی در فیزیوتراپی

درمان دستی: این شامل تکنیک های عملی برای بهبود تحرک مفاصل، تون عضلانی و مدیریت درد است.
تمرینات درمانی: تمرینات برای بهبود قدرت، تعادل، هماهنگی و الگوهای حرکتی عملکردی طراحی شده اند.
آموزش راه رفتن: این به بیماران کمک می کند تا نحوه راه رفتن ایمن را دوباره بیاموزند.
آموزش تعادل: تمریناتی که سیستم تعادلی بیمار را به چالش می کشد، ثبات را ارتقا می دهد و خطر سقوط را کاهش می دهد.
تکنیک‌های تعدیل‌کننده عصبی: تکنیک‌هایی مانند تحریک الکتریکی یا حرکت درمانی ناشی از محدودیت می‌تواند به آموزش مجدد مغز و بهبود حرکت کمک کند.
وسایل کمکی: عصا، واکر یا بریس ممکن است برای حمایت از حرکت و بهبود استقلال استفاده شود.
آموزش: فیزیوتراپیست ها به بیماران و مراقبان آنها در مورد سکته مغزی، روند بهبودی و راهکارهایی برای حفظ پیشرفت آموزش می دهند.