توانبخشی سکته مغزی پس از فاز اولیه و حاد بیماری امری ضروری است و بدون آن پروسه درمان سکته مغزی ناقص خواهد ماند. سکته مغزی یکی از شایع ترین اختلالات نورولوژی است که سالانه میلیون ها نفر را درگیر عوارض خود می کند. سکته مغزی یک رویداد مهم سلامتی است که میلیونها نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار میدهد و اغلب بازماندگان را با طیفی از چالشهای فیزیکی، شناختی و عاطفی مواجه میکند. این بیماری زمانی رخ می دهد که خون رسانی به بخشی از مغز مختل می شود، یا به دلیل انسداد یا ترکیدن رگ خونی، که منجر به آسیب مغزی و از دست دادن عملکرد در مناطق آسیب دیده می شود. توانبخشی سکته مغزی با روشهایی همچون کاردرمانی سکته مغزی در منزل و فیزیوتراپی کمک زیادی به بهبود شرایط بیماران می کند.
هنگامی که جریان خون مغز قطع می شود، به سرعت سلول های مغز را از اکسیژن محروم می کند و در عرض چند دقیقه منجر به مرگ سلولی می شود. این آسیب میتواند بر جنبههای مختلفی از زندگی فرد تأثیر بگذارد، از تحرک گرفته تا شناخت و حتی شخصیت.
سکته مغزی به طور کلی به سه نوع اصلی طبقه بندی می شود که هر کدام از نظر علت و رویکردهای درمانی متفاوت هستند.
سکته مغزی ایسکمیک
سکته مغزی ایسکمیک شایع ترین نوع است که تقریباً ۸۰ درصد از سکته های مغزی را تشکیل می دهد. زمانی اتفاق می افتد که لخته خون شریان خونرسانی به مغز را مسدود می کند. این انسداد سلول های مغز را از اکسیژن محروم می کند و منجر به آسیب بافتی و از دست دادن عملکرد در مناطق آسیب دیده می شود. درمان معمولاً بر حل یا از بین بردن لخته و بازگرداندن جریان خون متمرکز است.
سکته هموراژیک
سکته های خونریزی دهنده ناشی از پارگی رگ خونی در مغز است که باعث خونریزی در داخل یا اطراف بافت مغز می شود. این نوع اغلب با فشار خون بالا، آنوریسم یا تروما همراه است. این خونریزی به سلول های مغز فشار می آورد و باعث آسیب می شود. درمان سکته هموراژیک اغلب شامل کنترل خونریزی و کاهش فشار روی مغز است.
حمله ایسکمیک گذرا (TIA)
TIA که اغلب سکته مغزی کوچک نامیده می شود، انسداد موقت جریان خون به مغز است. در حالی که آسیب دائمی ایجاد نمی کند، TIA به عنوان یک علامت هشدار برای خطر احتمالی سکته مغزی در آینده عمل می کند. مراقبت های پزشکی فوری پس از TIA می تواند به طور قابل توجهی خطر سکته مغزی را کاهش دهد.
شایع ترین عوارض سکته مغزی
سکته مغزی، یک بیماری جدی است که در اثر قطع جریان خون به بخشی از مغز رخ میدهد. این اتفاق میتواند منجر به آسیب دائمی به سلولهای مغزی و در نتیجه، بروز طیف وسیعی از عوارض شود.
عوارض سکته مغزی بسته به شدت آسیب و ناحیه مغز تحت تأثیر، متفاوت است. برخی از شایعترین عوارض عبارتند از:
اختلالات حرکتی:
فلج یا ضعف در یک طرف بدن
مشکل در راه رفتن یا حفظ تعادل
اسپاستیسیته (سفتی عضلانی)
مشکلات هماهنگی حرکات
اختلالات حسی:
بیحسی یا گزگز در اندامها
مشکل در درک حس لمس، دما یا درد
اختلالات گفتاری:
مشکل در صحبت کردن (آفازی)
مشکل در درک کلمات (آفازی)
مشکل در بلع (دیسفاژی)
اختلالات شناختی:
مشکلات حافظه
کاهش تمرکز و توجه
اختلال در قضاوت و تصمیمگیری
تغییرات شخصیتی
اختلالات بینایی:
تاری دید
دوبینی
از دست دادن بخشی از میدان دید
اختلالات عاطفی:
افسردگی
اضطراب
تحریکپذیری
مشکلات بلع:
افزایش خطر ابتلا به پنومونی (التهاب ریه)
سوء تغذیه
ترومبوز وریدی عمقی:
لخته شدن خون در رگهای پا که میتواند به ریهها منتقل شده و باعث آمبولی ریوی شود.
توانبخشی سکته مغزی
بر اساس آمارها بیش از نیمی از مبتلایان به سکته مغزی دچار درجاتی از اختلالت جسمی همچون ناتوانی در حفط تعادل ، اختلالات گفتاری ، بی حسی و ضعف اندام ها و اختلال در انجام فعالیت ها می شوند که با راهکارهای توانبخشی از جمله فیزیوتراپی ، کاردرمانی و گفتاردرمانی می توان به بهبود این عوارض کمک کرد.
انجام منظم برنامه توانبخشی سکته مغزی بخصوص کاردرمانی در روهای ابتدایی پس از این آسیب نقش مهمی در کاهش این عوارض و بهبود شرایط بیمار برای بازیابی توانایی های از دست رفته اش دارد.
کاردرمانی با بهبود وضعیت جسمانی بیمار نقش مهمی در کاهش مشکلات حرکتی بیمار داشته و به افزایش استقلال بیمار در انجام امور شخصی کمک می کند.
انجام تمرینات کششی و تقویتی روی مفاصل و تاندون عضلاتبه بهبود و حفظ دامنه حرکتی مفاصل و کاهش خشکی عضلات کمک کرده و وضعیت جسمی _ حرکتی این بیماران را بهبود می بخشد.
یکی از اصول مهم در توانبخشی سکته مغزی تاکید بر استفاده از سمتی از بدن است که درگیر عوارض این بیماری شده چراکه این عارضه مغزی اغلب اندام ها در یک طرف بدن را درگیر خود می کند.
توانبخشی سکته مغزی با هدف افزایش استقلال از دست رفته بیمار و همچنین تقویت توانایی های فرد برای انجام امور شخصی ارائه می شود.
میزان مشارکت و تمایل بیمار برای شرکت در جلسات توانبخشی نقش مهمی در موفقبت برنامه های توانبخشی دارد ، لازم بذکر است که حضور و همراهی خانواده فرد بیمار نیز در جلسات توانبخشی بسیار مفید است.
فواید توانبخشی سکته مغزی
توانبخشی پس از سکته مغزی، نقش بسیار مهمی در بهبود کیفیت زندگی افراد دارد. این فرآیند شامل مجموعهای از تمرینات و درمانهایی است که با هدف بازگرداندن حداکثر تواناییهای فرد پس از سکته انجام میشود.
فواید اصلی توانبخشی سکته مغزی عبارتند از:
- بهبود عملکرد حرکتی: توانبخشی میتواند به بهبود حرکت، تعادل، هماهنگی و قدرت عضلانی کمک کند. این امر به فرد کمک میکند تا فعالیتهای روزمره خود را به طور مستقل انجام دهد.
- کاهش اسپاستیسیتی: اسپاستیسیتی (سفتی عضلانی) یکی از عوارض شایع سکته مغزی است. توانبخشی میتواند به کاهش اسپاستیسیتی و بهبود حرکت مفاصل کمک کند.
- بهبود عملکرد شناختی: توانبخشی میتواند به بهبود حافظه، توجه، تمرکز و مهارتهای حل مسئله کمک کند.
- کاهش درد: درد یکی دیگر از عوارض شایع سکته مغزی است. توانبخشی میتواند به کاهش درد و بهبود کیفیت خواب کمک کند.
- بهبود عملکرد بلع: مشکلات بلع یکی از عوارض شایع سکته مغزی است. توانبخشی میتواند به بهبود عملکرد بلع و کاهش خطر آسپیراسیون (ورود غذا یا مایعات به ریهها) کمک کند.
- بهبود عملکرد گفتار: مشکلات گفتار یکی دیگر از عوارض شایع سکته مغزی است. توانبخشی میتواند به بهبود تولید صدا، بیان کلمات و درک زبان کمک کند.
- افزایش استقلال: توانبخشی به افراد کمک میکند تا تا حد ممکن به استقلال خود برسند و به زندگی روزمره خود بازگردند.
- بهبود کیفیت زندگی: توانبخشی میتواند به بهبود کیفیت زندگی افراد و کاهش اضطراب و افسردگی ناشی از سکته مغزی کمک کند.
کاردرمانی سکته مغزی
کاردرمانی سکته مغزی به طور خاص برای کمک به بازماندگان سکته مغزی طراحی شده است تا پس از تجربه سکته، استقلال خود را بازیابند و کیفیت زندگی خود را بهبود بخشند.
کاردرمانی در توانبخشی سکته مغزی نقش مهمی در کمک به بازماندگان سکته مغزی ایفا می کند تا مهارت های از دست رفته خود را بازیابی کنند، با تغییرات در توانایی های خود سازگار شوند و به حداکثر پتانسیل خود برای استقلال دست یابند.
اهداف کاردرمانی سکته مغزی کمک به بازماندگان سکته مغزی برای بازیابی استقلال عملکردی، بهبود کیفیت زندگی و افزایش رفاه کلی آنهاست. مداخلات کاردرمانی متناسب با نیازها، نقاط قوت و اهداف منحصر به فرد هر فرد طراحی شده است و برای رسیدگی به طیف وسیعی از چالش های فیزیکی، شناختی و عاطفی طراحی شده است.
مداخلات کاردرمانی
توانبخشی فیزیکی: بازماندگان سکته مغزی اغلب دچار اختلالات فیزیکی مانند ضعف عضلانی، اسپاستیسیته و نقص حسی می شوند. کاردرمانگران از طیف وسیعی از تکنیک های توانبخشی فیزیکی مانند ورزش، کشش و درمان دستی برای کمک به بازماندگان سکته مغزی برای بازیابی قدرت، انعطاف پذیری و هماهنگی استفاده می کنند. درمانگران همچنین راهنمایی هایی را در مورد استفاده از وسایل کمکی و تجهیزات تطبیقی برای کمک به بازماندگان سکته مغزی در انجام فعالیت های روزانه به طور مستقل ارائه می دهند.
آموزش فعالیت های زندگی روزمره (ADL): کاردرمانگران با بازماندگان سکته مغزی کار می کنند تا توانایی آنها را در انجام وظایف مراقبت از خود، مانند حمام کردن، لباس پوشیدن، نظافت و غذا خوردن بهبود بخشند. درمانگران ممکن است از آموزش های خاص، تکنیک های تطبیقی و تغییرات محیطی برای کمک به بازماندگان سکته مغزی برای بازیابی استقلال در این فعالیت های اساسی استفاده کنند.
توانبخشی شناختی: بازماندگان سکته مغزی اغلب دچار اختلالات شناختی، مانند از دست دادن حافظه، نقص توجه و اختلال در عملکرد اجرایی می شوند. کاردرمانگران از تکنیک های توانبخشی شناختی مانند تمرینات حافظه، وظایف حل مسئله و راهبردهای بازآموزی شناختی برای کمک به بازماندگان سکته مغزی برای بازیابی عملکرد شناختی و بهبود توانایی تفکر، استدلال و حل مسئله استفاده می کنند.
سایر مداخلات کاردرمانی
آموزش مهارت های حرکتی: کاردرمانگران با بازماندگان سکته مغزی کار می کنند تا مهارت های حرکتی، هماهنگی و مهارت حرکتی ظریف آنها را بهبود بخشند. درمانگران ممکن است از فعالیتهایی مانند تمرینات دستی، تمرینهای هماهنگی، و کارهای حرکتی ظریف برای کمک به بازماندگان سکته مغزی برای بازیابی کنترل حرکات و بهبود توانایی خود در انجام کارهایی که نیاز به دقت و هماهنگی دارند استفاده کنند.
درمان ارتباطی: بازماندگان سکته مغزی ممکن است در مهارت های گفتاری، زبانی و ارتباطی دچار مشکل شوند. کاردرمانگران با بازماندگان سکته مغزی کار می کنند تا توانایی های ارتباطی خود را بهبود بخشند و از تکنیک هایی مانند تمرین های گفتاری، تمرین های زبانی و وسایل ارتباطی تقویتی استفاده می کنند تا به بازماندگان سکته کمک کنند تا خود را به طور موثر بیان کنند و با دیگران تعامل داشته باشند.
آموزش تحرک عملکردی: کاردرمانگران به بازماندگان سکته مغزی کمک می کنند تا توانایی خود را برای حرکت ایمن و مستقل در محیط خود بهبود بخشند. درمانگران ممکن است آموزش راه رفتن، تمرینات تعادلی و راهبردهای پیشگیری از سقوط را ارائه دهند تا به بازماندگان سکته کمک کنند تا تحرک خود را بازیابند، از زمین خوردن جلوگیری کنند و با اطمینان در اطراف خود حرکت کنند.
کلمات مرتبط :
کاردرمانی سکته مغزی – درمان سکته مغزی – کاردرمانی در شرق تهران