کاردرمانی و اختلال زمین خوردن ، یکی از مواردی است که کاردرمانگر به کمک هر فردی مخصوصا سالمندان می آید تا این عارضه از بین برود .
ارگوتراپیست رضا مقتدایی
کاردرمانی و اختلال زمین خوردن: یک رویکرد جامع برای ارزیابی، پیشگیری و بازتوانی
زمین خوردن یک مشکل بهداشتی جدی و شایع، به ویژه در میان جمعیت سالمندان و افراد با شرایط خاص پزشکی است. این اتفاق میتواند پیامدهای فیزیکی، روانی و اجتماعی عمیقی داشته باشد، از جمله شکستگیها، کاهش اعتماد به نفس، ترس از حرکت و از دست دادن استقلال. در این میان، **کاردرمانی (Occupational Therapy)** به عنوان یک رشته کلنگر، نقش حیاتی در مدیریت، پیشگیری و بازتوانی پس از زمین خوردن ایفا میکند. مداخلات کاردرمانی نه تنها بر بهبود تعادل و قدرت فیزیکی متمرکز است، بلکه بر بازگشت فرد به انجام فعالیتهای معنادار روزمره (ADLs) و مشارکت در زندگی اجتماعی نیز تأکید دارد. این مقاله به بررسی همهجانبه علل زمین خوردن، ارزیابیهای تخصصی کاردرمانی و مداخلات مؤثر آن میپردازد.
فصل اول: درک اختلال زمین خوردن
قبل از توضیح در مورد کاردرمانی و اختلال زمین خوردن به چند تعریف می پردازیم .
**۱. ۱ تعریف و اپیدمیولوژی**
زمین خوردن به عنوان “یک رویداد ناگهانی و غیر عمدی که منجر به از دست دادن تعادل و برخورد با زمین یا سطح پایینتر میشود” تعریف میشود. این یک نگرانی عمده جهانی است:
* در سالمندان: حدود یک سوم افراد بالای ۶۵ سال و نیمی از افراد بالای ۸۰ سال حداقل سالی یکبار زمین میخورند.
* عواقب: زمین خوردن میتواند منجر به “سندرم پس از زمین خوردن” شود که شامل ترس از راه رفتن، کاهش فعالیت فیزیکی، ضعف عضلانی، انزوا و در نهایت افزایش خطر زمین خوردن مجدد است.
**۱. ۲ علل و عوامل خطر چندگانه (Multifactorial Causes)**
زمین خوردن معمولاً نتیجه ترکیبی از چندین عامل است که کاردرمانگران به دقت آن را بررسی میکنند:
* **عوامل درونی (Intrinsic Factors):**
* **ضعف عضلانی:** به ویژه در عضلات چهارسر ران و عضلات مرکزی تنه
* **اختلالات تعادل و راه رفتن:** ناشی از بیماریهایی مانند پارکینسون، سکته مغزی، نوروپاتی محیطی.
* **کاهش بینایی و شنوایی:** اختلال در درک محیط.
* **سرگیجه و سبکی سر:** ناشی از مشکلات فشار خون، داروها یا مشکلات گوش داخلی.
* **مشکلات شناختی:** دمانس، اختلال در توجه و تصمیمگیری سریع.
* **بیماریهای مزمن:** آرتریت شدید، پوکی استخوان.
* **عوامل بیرونی (Extrinsic Factors):**
* **خطرات محیطی:** فرش های لغزنده، کفهای نامناسب، روشنایی ضعیف، سیمهای برق، پلههای بدون نرده.
* **وسایل کمکی نامناسب:** واکر یا عصایی که به درستی تنظیم نشده باشد.
* **لباس و کفش:** کفشهای پاشنه بلند، گشاد یا لیز.
* **عوامل مرتبط با فعالیت:**
* انجام همزمان چند کار (Multitasking) هنگام راه رفتن.
* عجله کردن یا حمل اشیاء سنگین و حجیم.
نقش کلیدی کاردرمانی در مدیریت زمین خوردن
کاردرمانگران وکاردرمانی و اختلال زمین خوردن با استفاده از یک مدل کل نگر، به فرد کمک میکنند تا بتواند با اطمینان و به طور مستقل در نقشها و فعالیتهای روزمره زندگی مشارکت کند.
**۲. ۱ ارزیابی جامع و فرد محور**
ارزیابی یک کاردرمانگر بسیار فراتر از تستهای ساده تعادل است:
* **تاریخچه گیری:** پرسش در مورد سابقه زمین خوردن (تکرار، مکان، زمان، فعالیت در حین وقوع).
* **ارزیابی تعادل و راه رفتن:**
* **تستهای استاندارد:** مانند Timed Up and Go (TUG)، Berg Balance Scale (BBS)، Functional Reach Test.
* **ارزیابی تحمل ایستادن و راه رفتن.**
* **ارزیابی قدرت و دامنه حرکتی:** به ویژه در اندام تحتانی و تنه.
* **ارزیابی بینایی و ادراکی:** بررسی میدان بینایی، عمق ادراک و توانایی تشخیص خطرات.
* **ارزیابی شناختی:** بررسی توجه، حافظه، توانایی حل مسئله و قضاوت ایمن.
* **ارزیابی عملکردی فعالیتهای روزمره زندگی (ADLs & IADLs):**
* مشاهده فرد در حین انجام فعالیتهایی مانند لباس پوشیدن، حمام کردن، آشپزی و نظافت.
* شناسایی نقاط ضعف و خطر در محیط واقعی.
* **ارزیابی محیط خانه (Home Assessment):** بازدید از منزل فرد برای شناسایی خطرات محیطی و پیشنهاد اصلاحات. این یک بخش حیاتی و منحصر به فرد کاردرمانی است.
مداخلات کاردرمانی برای پیشگیری و بازتوانی
مداخلات بر اساس یافتههای ارزیابی، کاملاً فردی و هدف محور طراحی میشوند نا کاردرمانی و اختلال زمین خوردن به بهترین شکل انجام شود.
**۳. ۱ آموزش و مشاوره (پیشگیری اولیه)**
* **آموزش در مورد عوامل خطر:** افزایش آگاهی فرد از خطرات شخصی و محیطی.
* **مکانیک بدن و تکنیکهای حرکتی ایمن:** آموزش نحوه بلند شدن صحیح از زمین، چگونگی غلتیدن در رختخواب، و تکنیک هایی برای انجام فعالیتها با کمترین خطر.
* **مدیریت انرژی و تکنیکهای حفظ انرژی.**
**۳. ۲ تمرینهای درمانی**
برای انجام صحیح کاردرمانی و عدم زمین خوردن تمرین درمانی ضروری است .
* **تمرینات تقویتی:** تمرکز بر عضلات تنه لگن، ران و ساق پا.
* **تمرینات تعادلی:** از تمرینات ساده (ایستادن با چشمهای بسته) تا تمرینات پویا (راه رفتن روی سطوح مختلف).
* **تمرینات تحمل وزن و راه رفتن.**
* **تمرینات هماهنگی و چابکی.**
**۳. ۳ اصلاح و تطبیق محیط (Environmental Modification)**
اصلاح و تغییرات محیط باعت عالی ترین سطح انجام کار رمانی و عدم زمین خوردن بیمار می شود.
این یکی از مؤثرترین مداخلات کاردرمانی است:
* **نصب میلههای نگهدارنده (Grab Bars):** در حمام، کنار توالت و دوش.
* **استفاده از صندلی دوش و نیمکت حمام.**
* **حذف فرش های لغزنده و بهبود نورپردازی.**
* **ساماندهی فضای زندگی:** قرار دادن وسایل پراستفاده در دسترس، جلوگیری از شلوغی.
* **توصیه برای استفاده از وسایل کمکی مناسب:** انتخاب، تنظیم و آموزش استفاده صحیح از واکر، عصا یا ویلچر.
**۳. ۴ بازآموزی فعالیتهای روزمره زندگی (ADL Retraining)**
کاردرمانگر به فرد کمک میکند تا روشهایی ایمنتر و کارآمدتری برای انجام فعالیتها پیدا کند تا کاردرمانی به درست ترین شکل انجام شود و اختلال زمین خوردن درمان شود .
* **لباس پوشیدن در حالت نشسته.**
* **استفاده از وسایل تطبیقی:** مانند پوشانندههای دکمه، جوراب پوش.
* **آموزش تکنیکهای ایمن برای آشپزی و نظافت.**
**۳. ۵ مدیریت ترس از زمین خوردن (Fear of Falling)**
ترس از زمین خوردن میتواند ناتوانکننده باشد. کاردرمانی و اختلال زمین خوردن توسط کاردرمانگران از طریق:
* **گفتوگوی انگیزشی و برنامهریزی تدریجی فعالیتها.**
* **در معرض قرار دادن تدریجی (Graded Exposure):** شروع فعالیتها در محیط امن و کنترل شده و به تدریج افزایش دشواری آن.
* **تمرینات آرامشبخش و تکنیکهای کاهش اضطراب.**
به فرد کمک میکنند تا بر ترس خود غلبه کرده و اعتماد به نفس از دست رفته را بازیابد.
نتیجهگیری
زمین خوردن یک مسئله پیچیده چندعاملی است که نیاز به یک رویکرد بینرشتهای دارد. کاردرمانی با تمرکز منحصر به فرد خود بر **عملکرد** و **مشارکت در زندگی روزمره**، یک جزء ضروری در تیم مدیریت زمین خوردن است. از طریق ارزیابی جامع، مداخلات فردی شده که شامل تمرینات فیزیکی، تطبیق محیطی، بازآموزی مهارتها و مدیریت ترس است، کاردرمانگران به افراد کمک میکنند تا نه تنها از زمین خوردن جلوگیری کنند، بلکه استقلال، کیفیت زندگی و امنیت خود را بازیابند. سرمایهگذاری در خدمات کاردرمانی یک گام حیاتی برای کاهش بار شخصی و اقتصادی ناشی از زمین خوردن در جامعه است.